YILDIZ DOĞULUR MU,OLUNUR MU?

Yetenek keşfi, ya da yetenek seçimi spor dünyasının en önemli soru işaretlerinden birisidir.Kulüpler yeteneği küçük yaşlarda keşfederek, ağacı yaşken eğmek, aileler de çocuklarındaki yeteneği harcanmadan erken dönemde değerlendirmek için çaba harcarlar.Türkiye gibi okullarda sporun çok zor şartlarda yürütüldüğü ya da çoğu zaman hiç olmadığı bir ülkede bu iş daha da zordur.
    Sporda yetenek nedir?Sporda yetenek en basit şekliyle "o spor branşında kişiyi başarıya ve elit seviyeye taşıyacak potansiyel bazı nitelikler taşımasıdır". Bu nitelikler branşa göre farklılaşmaktadır. Basketbol için bile sporcunun oynayabileceği pozisyona göre sahip olması gereken nitelikler değişkenlik göstermektedir.Spor otoritelerinin üzerinde birleştiği bir diğer olgu ise atletik yeteneğin fiziksel,çevresel,zihinsel ve duygusal faktörlerin bütününden oluştuğu gerçeğidir.Bir diğer gerçek de sportif yeteneğin,  atletik mükemmeliğe ulaşmak için hiç bir garanti vaad edememesidir.Sporcu için harcanan tüm kaynaklara ve emeğe rağmen yetenekli olduğu kabul edilen sporcunun 10 yıl sonra kesinlikle en üst düzeyde yarışacağını hiç kimse söyleyemez.
    Yeteneği profesyonel düzeye taşıyan uzun yolda genetik yeteneğin,atletik ve zihinsel kapasitenin,sporcunun içinde yaşadığı aile ve kültürün,antrenman sayısı ve kalitesinin,spor yaptığı çevrenin (kulüp,antrenör,takım) beslenmenin ve hatta şansın dahi etkili olduğunu söylemek yanlış olmaz.Sporcuyu elit düzeye taşıyacak faktörleri yalnızca "doğuştan yetenek" veya "atletik özellikler"e bağlamak büyük bir yanılgıdır.Çünkü erken yaşta göze çarpan başarılı sporcularda erken fiziksel ve zihinsel gelişim veya erken yaşta antrene edilmek gibi faktörler öne çıkmaktadır.Bir diğer olgu da çocuğun kronolojik ve biyolojik yaşıdır.Yetenek diğerleri içinde "göze çarpan" ya da "bir adım önde olan" sporcu özelliğine indirgenemez.Çünkü kronolojik yaşları aynı olsa bile geç ergenlik dönemine dek çocukların biyolojik ve zihinsel gelişimleri farklıdır..10-12 yaş döneminde özellikle erkek çocuklarda erken gelişime bağlı bu değişkenler performansa direkt etki eder ve özellikle geç ergenlik döneminde gelişimi geriden gelen çocuklar yaşıtlarını yakalarlar.Bu eşitleme döneminde fiziksel ve atletik yetenekler birbirine yaklaşırken,aynı düzeyde antrenman yapan elit sporcuları birbirinden en çok psikolojik ve zihinsel faktörler ayrıştırır.
    İsveç'te tenise yetenekli 12-14 yaş grubu sporcular üzerinde yapılan bir araştırmada yirmili yaşlarına gelen ve elit düzeyde yarışmaya devam eden başarılı sporcuların üç ortak özelliği olduğu görülmüştür.1)Bu sporcular bu süreçte tenis oynamaktan başarısız olan gruba göre daha fazla zevk aldıklarını ifade etmişlerdir.2)Başarılı grup aileleri ve antrenörleri tarafından daha az baskı gördüklerini söylemişlerdir.3)Eğitim ve sosyal hayatlarına devam edebildikleri için tenise daha çok sarıldıklarını ifade etmişlerdir.
    Yeteneğin gelişimi sürecinde özetle en önemli faktörler:
1-Çocuğun diğer çocuklarla karşılaştırılmaması ve kazanma performansından çok gösterdiği sürekli gelişim üzerinde durulması,
2-Her çocuğun bireysel gelişimine özgü çalışma ve dinlenme programı oluşturulması,
3-Çocuğun yaptığı spordan zevk almasının sağlanması,
4-Zihinsel,sosyal,kültürel gelişiminin de atletik ve sportif gelişimi kadar önemsenmesi,
5-Özgüven,motivasyon,coachability( antrene edilebilirlik olarak çevireceğim)uyumlu kişilik,mücadele ve sonuca odaklanma gücü ve kazanan tavır sahibi olmanın bir elit sporcu için vazgeçilmez olduğu gerçeğini kabul etmek ve sporcuyu bu alanlarda da geliştirmek.
6-Sporcu havuzunu(yaş grubundaki sporcu sayısını) geç ergenlik dönemine dek mümkün olduğunca büyük tutmak.
   Doğuştan gelen yeteneği elit sporcuya dönüştürmek uzun,pahalı,zahmetli ve  garantisi olmayan bir süreçtir.Doğuştan yetenekli dahi olsa çocukların beceri düzeylerinin mükemmele yaklaşması için en az 10.000 saatlik bir planlanmış tekrar ve çalışma süreci gerekmektedir.Dikkate alınacak nokta bir çocuğun küçük yaşlarda üstün performans göstermesinden daha ziyade, yaşı büyüdükçe performansının ve gelişim ivmesinin artıyor olmasıdır.Sonraki yazımda basketbolda yetenek seçiminde dikkate alınacak kriterlerden bahsedeceğim.